Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ – 13/05/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Η Αθήνα, διατηρεί αρκετές περιοχές με τη λογική της γειτονιάς. Στο Παγκράτι, την Κυψέλη, το Κουκάκι, τα Ιλίσια, το Κολωνάκι, τα Πετράλωνα, ο κάτοικος μπορεί ακόμη και σήμερα να βρει τα πάντα δίπλα του
Η ιδέα δεν είναι καινούρια και σίγουρα δεν γεννήθηκε μέσα σε κάποιο γαλλικό πανεπιστήμιο. Γεννήθηκε κάθε πρωί που κάποιος ξυπνά, περιμένει στωικά το λεωφορείο ή μπαίνει στο αυτοκίνητό του και φτάνει στη δουλειά εξαντλημένος από το καθημερινό μποτιλιάρισμα. Ή που οδηγεί για να πάει το παιδί στο σχολείο, για να πάει στη λαϊκή και στο σούπερ μάρκετ, ή κάνει γύρους αναζητώντας πάρκινγκ για να πάει στο φαρμακείο, Και στο τέλος της ημέρας αναρωτιέται γιατί η καθημερινότητά του μοιάζει με χρονοδιάγραμμα, ή γιατί η μέρα του τελειώνει πριν καλά καλά αρχίσει.
Ο όρος της «πόλης των 15 λεπτών» επινοήθηκε το 2016 από τον Κάρλος Μορένο, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne. Το σκεπτικό του είναι απλό. Κάθε κάτοικος μιας πόλης πρέπει να μπορεί να καλύπτει σχεδόν όλες τις καθημερινές του ανάγκες, χωρίς να χρειάζεται ούτε το ΙΧ αυτοκίνητό του, ούτε συγκοινωνία. Δουλειά, ψώνια, σχολείο, γιατρός, πάρκο, τα βασικά δηλαδή της καθημερινότητας, να βρίσκονται σε απόσταση δεκαπέντε λεπτών με τα πόδια ή με το ποδήλατο. Όπως δηλαδή ζούσε ο παππούς μας κάποτε. Η γειτονιά είχε τα πάντα, ο μπακάλης σε ήξερε με το μικρό σου όνομα και ο γιατρός ήταν στον παρακάτω δρόμο.
Η Αθήνα, παρά τα πολλά προβλήματά της, διατηρεί σε αρκετές περιοχές της τη λογική της γειτονιάς. Στο Παγκράτι, την Κυψέλη, το Κουκάκι, τα Ιλίσια, το Κολωνάκι, τα Πετράλωνα, ο κάτοικος μπορεί ακόμη και σήμερα να βγει από το σπίτι του και να βρει τα πάντα δίπλα του. Τον μανάβη, το καφέ, το σχολείο, τον γιατρό και την πλατεία. Χωρίς να ανοίξει Google Maps, χωρίς να ψάξει πάρκινγκ, χωρίς χάσιμο χρόνου. Αυτός ο τύπος αστικού ιστού είναι από τους πιο πολύτιμους που έχει η πόλη και τον υποτιμούμε ακριβώς επειδή τον θεωρούμε δεδομένο.
Όμως η πόλη των δεκαπέντε λεπτών, δεν είναι αποκλειστικά θέμα αποστάσεων. Δεν αρκεί ο φούρνος να απέχει διακόσια μέτρα, αν το πεζοδρόμιο το έχουν καταπιεί τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Δεν αρκεί το πάρκο να υπάρχει στον χάρτη, αν στην πράξη είναι τσιμέντο με δύο διαλυμένα παγκάκια. Το ίδιο παραδίπλα και η ξεχαρβαλωμένη παιδική χαρά Δεν αρκεί το σχολείο να είναι εκεί αν το παιδί δεν μπορεί να πάει με τα πόδια, γιατί δεν υπάρχει ασφαλής διάβαση. Η ιδέα του Μορένο ουσιαστικά περιγράφει μια σχέση του κατοίκου με τον τόπο του.
Άραγε μπορεί σήμερα μια πόλη ή μια περιοχή να αφομοιώσει το μοντέλο της «πόλης των δεκαπέντε λεπτών»; Ας είμαστε ειλικρινείς. Στις περισσότερες περιπτώσεις κατηγορηματικά όχι, τουλάχιστον όχι χωρίς ανυπολόγιστο κόστος. Δεν ξηλώνεται εύκολα αυτό που χτίστηκε λάθος επί δεκαετίες στην Αθήνα και όχι μόνο. Η άναρχη αντιπαροχή, χωρίς σχέδιο και χωρίς όραμα, άλλαξε οριστικά τον χαρακτήρα ολόκληρων γειτονιών. Τα πεζοδρόμια έγιναν χώροι στάθμευσης ή στένεψαν για να φαρδύνουν οι δρόμοι. Οι δημόσιοι χώροι περιορίστηκαν, οι μικρές τοπικές αγορές υποχώρησαν, οι αποστάσεις μεγάλωσαν. Τα σχολεία έκλεισαν επειδή δεν υπήρχαν παιδιά και ύστερα δεν υπήρχαν παιδιά επειδή έκλεισαν τα σχολεία.
Οι πόλεις μας οργανώθηκαν γύρω από το αυτοκίνητο και όχι γύρω από τον άνθρωπο. Έτσι, η καθημερινότητα έγινε μετακίνηση. Η έννοια της γειτονιάς, αποδυναμώθηκε σταδιακά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Μπορεί να είναι δύσκολο να διορθώσεις το χθες, μπορείς όμως να σταματήσεις να επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη. Όταν σου δίνεται η δυνατότητα να σχεδιάσεις κάτι από την αρχή, τότε η δικαιολογία εξαντλείται. Tabula rasa.
Σε τέτοιες περιπτώσεις η συζήτηση ίσως δεν αφορά τόσο το μέγεθος μιας ανάπτυξης, όσο τον τρόπο με τον οποίο αυτή ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή. Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι αν μπορεί να δημιουργηθεί ένας τόπος όπου ο άνθρωπος να έχει πιο άμεση πρόσβαση σε όσα καθημερινά χρειάζεται. Να μπορεί να περπατήσει μέχρι το σχολείο, το πάρκο, την αγορά, τη δουλειά ή τη θάλασσα, χωρίς η μετακίνηση να γίνεται μόνιμη συνθήκη της ζωής του.
Ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για τις μεγάλες αστικές αναπλάσεις της εποχής μας. Όχι μόνο στη δημιουργία νέων κτιρίων ή υποδομών, αλλά κυρίως στην προσπάθεια να διαμορφωθούν περιοχές με ισορροπία, λειτουργικότητα και αίσθηση γειτονιάς. Περιοχές όπου οι μικτές χρήσεις, οι δημόσιοι χώροι, το πράσινο και η βιώσιμη κινητικότητα λειτουργούν ως στοιχεία μιας καθημερινότητας πιο ανθρώπινης. Και ίσως μέσα από τέτοιες προσπάθειες, να ανοίξει μια συζήτηση για το αν και το πώς μπορούν οι ελληνικές πόλεις να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με τον κάτοικο και τον δημόσιο χώρο.
Και τελικά η «πόλη των δεκαπέντε λεπτών» είναι ίσως, η απάντηση σε ένα ερώτημα που διατρέχει σιωπηλά την καθημερινότητά μας. «Ζούμε πραγματικά στις γειτονιές μας ή απλώς επιστρέφουμε σε αυτές για να κοιμηθούμε;»
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiosorizontas.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
