Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι της παγκόσμιας ιστορίας
Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ – 08/04/2026
Γράφει η Αδαμαντία Τριάρχη – Μακρυγιάννη
Φιλόλογος
Διακόσια χρόνια επέρασαν από την ενδοξότερη στρατιωτική επιχείρηση της Επανάστασης του 1821. Ήταν η απαράμιλλη άμυνα του Μεσολογγίου, πολιορκημένου από δύο ισχυρούς στρατούς επί έναν ολόκληρο χρόνο, από τον Απρίλιο του 1825 μέχρι τον Απρίλιο του 1826. Όπως γράφει ο ιστορικός της Επανάστασης Γεώργιος Φίνλεϋ «Ουδέποτε μεγαλύτερον θάρρος ανεπτύχθη υπό του πληθυσμού πολιουρκουμένης πόλεως».
Επομένως, αιτία της αντοχής των πολιορκημένων δεν ήταν μόνον η οχύρωση της πόλης με ισχυρό τείχος και ο τακτικός εφοδιασμός της με τα αναγκαία από τα πλοία, με την ευθύνη του Ανδρέα Μιαούλη. Κατά τρόπο θαυμαστό, κάθε μέλος της φρουράς και κάθε κάτοικος, άνδρας ή γυναίκα της αιτωλικής πύλης, ήταν ένα ψυχικό τείχος αγώνα και καθιστούσαν το Μεσολόγγι απόρθητο. Και συνεχίζει ο Φίνλεϋ: «Το παν εντός της πόλεως εφαίνετο εμπνεόμενον από τον θερμότατον έρωτα της πολιτικής ελευθερίας».
Ήταν ωστόσο, επόμενο, οι πολιορκημένοι να καθαγιάσουν τον αγώνα τους και να αναδείξουν ιερή την πόλη τους. Όταν οι πολιορκητές απέκοψαν την επικοινωνία της με τα ιόνια νησιά, και ήταν εντελώς αδύνατος ο εφοδιασμός της, το Μεσολόγγι αντιμετωπίζει, εντελώς ανυπεράσπιστο, τη λιμοκτονία. Και όμως! Ούτε σε αυτήν την ακραία ώρα δέχεται τις συμβιβαστικές προτάσεις των εχθρών, αλλά αποφασίζει ο πληθυσμός στο σύνολό του, να επιδιώξει σωτηρία εγκαταλείποντας την πόλη… Προκρίνεται η ΕΞΟΔΟΣ!
Τη νύχτα της 10ης προς την 11η Απριλίου 1826, οργανωμένος ο λαός σε τρία τμήματα, κατορθώνει να ανοίξει δρόμο έξω από το τείχος, με μικρές σχετικά απώλειες. Η προδοσία ωστόσο, του σχεδίου της εξόδου έχει οδηγήσει τον Κιουταχή και τον Ιμπραήμ να παρατάξουν στην οδό διαφυγής, ίλες ιππέων, που με τις άνισες επιθέσεις τους προξενούν μεγάλη σύγχυση με τραγικά αποτελέσματα. Γενικά, εάν έλειπε η προδοσία, το μεγαλύτερο τμήμα των προμάχων θα είχε διασωθεί… Συγχρόνως λεηλατήθηκε η πόλη και, όσοι αδύναμοι δεν είχαν ακολουθήσει τους συμπολίτες τους, κατέφυγαν σε τρεις πυριταποθήκες και προτίμησαν τον θάνατο, εξαιτίας των εκρήξεων, για να μην αιχμαλωτιστούν. Από τους πολιορκημένους, λίγοι έφτασαν στο Ναύπλιο ύστερα από μακρά βασανιστική πορεία.
Το όραμα του ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά
Η τρομακτική καταστροφή της αιτωλικής πύλης αποτέλεσε οδυνηρό πλήγμα της επανάστασης και προκάλεσε βαθύτατη συγκίνηση στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ο Διονύσιος Σολωμός γράφει τους αθάνατους στίχους των «Ελεύθερων πολιορκημένων» και Γάλλοι ζωγράφοι συμπαρίστανται στην Ελλάδα με αναπαραστάσεις των δραματικών γεγονότων. Ο Ευγένιος Ντελακρουά εκθέτει έναν πίνακα, στον οποίο δίνεται ο τίτλος «Η Ελλάδα ακόμη όρθια στα ερείπια του Μεσολογγίου». Επειδή όμως, συναντά επιφυλακτική την κριτική, με εξαίρεση τον ενθουσιασμό του Βικτόρ Ουγκό, αμέσως επαναλαμβάνει την προσπάθεια με τον προσεγμένο τίτλο «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου».
Ο ρομαντικός ζωγράφος απομακρύνεται από την ακαδημαϊκή ζωγραφική και προσηλώνει το βλέμμα σε μια γυναικεία μορφή. Εργάζεται αφαιρετικά και, παρά τις διαφορές, θυμίζει τον Διονύσιο Σολωμό, που παρουσιάζει την Ελευθερία – Ελλάδα να δεσπόζει στις στροφές του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν». Και η μορφή στον πίνακα του Ντελακρουά είναι η Ελλάδα. Αναδυομένη από το χαλασμό, με ορατά τα ίχνη του πόνου, αλλά και πάλι δυναμική, έτοιμη να συνεχίσει το δρόμο της. Η Ελλάδα, παρά τη μεγάλη δοκιμασία, είναι η έκφραση της ακατάβλητης αγωνιστικότητας και προσωποποίηση της ελπίδας.
Ο ιδιοφυής Γάλλος καλλιτέχνης, γνώστης των επιτυχιών της επανάστασης και της ελληνικής παράδοσης, μόνον μια Ελλάδα – πολεμική θεά ήταν δυνατόν να δημιουργήσει. Ο συμβολισμός επιτείνεται από το κάλλος της Ελλάδας και από τον χρωστήρα του ζωγράφου, που είναι «τόσο μεγαλειώδης, τόσο υπερήφανος και κυρίως τόσο αληθινός». (Από το βιβλίο «Η Ελληνική Επανάσταση, ο Ντελακρουά και οι Γάλλοι ζωγράφοι»).
Η θαυμάσια ελαιογραφία σε καμβά (2,09 Χ 1,17 μ.) είχε εκτεθεί και στο Παρίσι το 1826 και οδήγησε στη συγκέντρωση χρηματικού ποσού, το οποίο διατέθηκε για την απελευθέρωση γυναικών και παιδιών, από τα σκλαβοπάζαρα της εποχής. «Την Ελλάδα στο Μεσολόγγι» θαύμασαν και στο Λονδίνο, εκόσμησε δε την Αθήνα το 1985 από την Εθνική Πινακοθήκη. Ωστόσο η συγκινητικότερη έκθεση του αριστουργήματος πραγματοποιείται τώρα, στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσολογγίου, μετά τη θαυμάσια συνεργασία του Μουσείου Καλών Τεχνών της γαλλικής πόλης Μπορντό με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Σε κάθε σπίτι του Μεσολογγίου υπάρχει η εικόνα της Ελλάδας του Ντελακρουά, αλλά «η φυσική παρουσία» στην πνευματική της πατρίδα, προκάλεσε μοναδική συγκίνηση στους κατοίκους της Ιερής Πόλης. Μαθαίνομε Ιστορία διαβάζοντας, ακούγοντας αλλά και βλέποντας μνημεία και έργα τέχνης.
«Η δημοσίευση είναι ψυχή της Δικαιοσύνης»
Δεν θα παραλείψουμε την αναφορά στη μορφή του Ελβετού φιλέλληνα Ιωάννη Ιάκωβου Μάγερ. Από το 1821 συνδέεται με το Μεσολόγγι, νυμφεύεται Ελληνίδα και με την έναρξη της πολιορκίας εκλέγεται μέλος της επιτροπής, που διευθύνει την άμυνα. Από το 1824 διευθύνει την εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά», με μότο τη σοφή ρήση του: «Η δημοσίευση είναι ψυχή της Δικαιοσύνης». Στα φύλλα των «Χρονικών» καταγράφονται τα συμβαίνοντα κατά την πολιορκία, μέχρι τις 20 Φεβρουαρίου 1826, όταν το τυπογραφείο βομβαρδίστηκε… Ενθουσιώδης δημοκρατικός, νέος ακάματης δραστηριότητας ο Μάγερ, αφοσιώνεται στην πόλη, με αδιάλειπτη παρουσία στην οχύρωση του τείχους ή στο μικρό νοσοκομείο που ίδρυσε. Έγραψε σε ένα φίλο του μεταξύ των άλλων: «Εν ονόματι των γενναίων στρατιωτών μας… και εμού, διακηρύττω, ότι ωρκίσθημεν να υπερασπίσωμεν το Μεσολόγγι σπιθαμήν προς σπιθαμήν».
Ο Μάγερ μοιράστηκε τη μοίρα του άγριου θανάτου με τους προμάχους του Μεσολογγίου κατά την Έξοδο σε ηλικία μόλις 28 ετών… Η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών, περιβάλλει με εξαιρετική τιμή τον πολιορκημένο πρωτοπόρο της ελληνικής δημοσιογραφίας.
Επίλογος
200 χρόνια μετά τη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου, μελετούμε τους Ελεύθερους Πολιορκημένους της Ιερής Πόλης και την ψυχική προσφορά τους.
Οι απλοί εκείνοι άνθρωποι, οι ψαράδες και αγρότες της αιτωλικής θάλασσας και γης, αποτελούσαν την εικόνα της ΕΥΨΥΧΙΑΣ.
Και με ευγνωμοσύνη ανατρέχομε στην αλήθεια του Περικλέους Επιταφίου: «… το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον…». Ευτυχία είναι η ελευθερία και ελευθερία είναι η γενναιότητα.
