Από την έντυπη έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΝΟΤΙΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ – 20/05/2026
Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Υπάρχουν τόποι όπου η αισθητική δεν γεννήθηκε μέσα από κάποιο αρχιτεκτονικό concept, αλλά από τις ανάγκες της καθημερινότητας. Οι παραδοσιακοί αιγαιοπελαγίτικοι οικισμοί αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σήμερα, εκατομμύρια επισκέπτες φωτογραφίζουν τα ολόλευκα σπίτια με τα μπλε παράθυρα, θεωρώντας τα σύμβολο της ελληνικής ομορφιάς. Όμως, αυτή η ειδυλλιακή για τον επισκέπτη εικόνα, δεν δημιουργήθηκε για να είναι όμορφη, προέκυψε ως ανάγκη.
Οι σύγχρονες ελληνικές πόλεις εξελίχθηκαν αντίστροφα. Εκεί όπου οι νησιωτικοί οικισμοί χτίστηκαν με βάση το κλίμα, τη λειτουργικότητα και την ανθρώπινη ανάγκη, οι σύγχρονες πόλεις αναπτύχθηκαν κυρίως με κριτήρια την ταχύτητα, την αντιπαροχή, τη μεγιστοποίηση του κέρδους
Οι περισσότεροι νησιώτικοι οικισμοί χτίστηκαν με πέτρα, επειδή το ξύλο ήταν σπάνιο στα νησιά του Αιγαίου, λόγω του άνυδρου κλίματος, των ισχυρών ανέμων και της υπερβόσκησης τους περασμένους αιώνες. Αντίθετα, οι πέτρες υπήρχαν παντού και η απομάκρυνσή τους ήταν απαραίτητη, πέραν των άλλων, για να δημιουργηθούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, με τις γνωστές πεζούλες και τις ξερολιθιές.
Η πέτρα όμως που χρησιμοποιούσαν για να χτίσουν, απορροφούσε θερμότητα και τα σπίτια γίνονταν αφόρητα το καλοκαίρι. Έτσι οι κάτοικοι άρχισαν να ασβεστώνουν τους τοίχους. Το λευκό αντανακλούσε τον ήλιο και βοηθούσε στη διατήρηση χαμηλότερης θερμοκρασίας στο εσωτερικό των σπιτιών.
Το ίδιο συνέβη και με τον ασβέστη. Δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο για το χρώμα του, αλλά και για την απολυμαντική του ιδιότητα. Το 1938, η εξάπλωση της χολέρας οδήγησε την Πολιτεία να επιβάλει το ασβέστωμα των σπιτιών ως μέτρο υγιεινής. Και τελικά, μέσα από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας, διαμορφώθηκε μια αισθητική που έμοιαζε σαν να ανήκε από πάντα στο τοπίο!
Ακόμη και το μπλε στα πορτοπαράθυρα δεν έχει σχέση ούτε με τα εθνικά χρώματα ούτε με κάποια τουριστική στρατηγική. Οι νησιώτες, κυρίως ψαράδες, χρησιμοποιούσαν ότι χρώμα περίσσευε από τις βάρκες τους. Το μπλε ήταν φθηνό, εύκολο στην παρασκευή, συχνά φτιαγμένο από λουλάκι και ασβέστη, και γι’ αυτό επικράτησε.
Οι σύγχρονες ελληνικές πόλεις εξελίχθηκαν αντίστροφα. Εκεί όπου οι νησιωτικοί οικισμοί χτίστηκαν με βάση το κλίμα, τη λειτουργικότητα και την ανθρώπινη ανάγκη, οι σύγχρονες πόλεις αναπτύχθηκαν κυρίως με κριτήρια την ταχύτητα, την αντιπαροχή και τη μεγιστοποίηση του κέρδους με την εκμετάλλευση μέχρι και του τελευταίου τετραγωνικού μέτρου.
Δεν σχεδιάστηκαν και δεν διαμορφώθηκαν ποτέ με τρόπο που να συνδυάζει τη λειτουργικότητα, την αισθητική και την ποιότητα στην καθημερινή ζωή. Η αντιπαροχή γέμισε τις πόλεις με πολυκατοικίες χωρίς χαρακτήρα. Οι δρόμοι σχεδιάστηκαν για το αυτοκίνητο, παραβλέποντας ότι υπάρχουν και άνθρωποι, ενώ οι ελεύθεροι χώροι και το πράσινο αντιμετωπίστηκαν ως πολυτέλεια.
Και μαζί με τη λειτουργικότητα χάθηκε και η αισθητική η οποία αντιμετωπίστηκε ως δευτερεύουσα υπόθεση. Έτσι προέκυψε μια εικόνα ασυνέχειας, με προσόψεις χωρίς λογική σύνδεση, καλώδια, τσιμέντο, άναρχες πινακίδες, πρόχειρες παρεμβάσεις και μια αίσθηση προσωρινότητας. Σε αντίθεση με τα νησιά, όπου κάθε στοιχείο εξυπηρετούσε έναν σκοπό και τελικά παρήγαγε αρμονία, στις πόλεις κυριάρχησε η αποσπασματικότητα. Το κάθε κτίριο λειτουργεί σαν να μην υπάρχει το διπλανό του, ενώ σε πολλές περιπτώσεις, ο δημόσιος χώρος μοιάζει εγκαταλελειμμένος.
Και όμως, ακόμη και σήμερα, όταν μιλάμε για ανάπλαση, συνήθως εννοούμε κάτι πολύ συγκεκριμένο. Το βλέπουμε πολύ συχνά γύρω μας, στις πόλεις που ζούμε. Λίγο πιο «προχωρημένο» design, μερικά πλακόστρωτα, λίγο καλύτερο φωτισμό και κάποιες σκόρπιες «καλλωπιστικές» παρεμβάσεις. Αναφερόμαστε στο περιτύλιγμα και όχι στο περιεχόμενο. Σαν να ωραιοποιείς αισθητικά την εικόνα εξωτερικά σε ένα σπίτι, που έχει σοβαρό πρόβλημα στατικότητας.
Αυτή ακριβώς η παραδοχή, ότι η αισθητική δεν είναι ο σκοπός, αλλά το αποτέλεσμα της σωστής λειτουργίας, είναι που δίνει νόημα και στα μεγάλα στοιχήματα του σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής είναι η ανάπλαση στο Ελληνικό.
Παρόλο που η σύγχρονη αρχιτεκτονική και τα νέα εντυπωσιακά κτίσματα κλέβουν την παράσταση, η ουσία βρίσκεται αλλού. Στον σχεδιασμό ενός ολόκληρου χώρου από την αρχή, με μια κοινή ιδέα που ενώνει τα πάντα. Το πώς συνδέονται οι κατοικίες με τους δημόσιους χώρους, τις εμπορικές χρήσεις την καθημερινή ζωή και την εμπειρία μέσα στην πόλη. Να δημιουργηθεί ένα σύνολο όπου όλα λειτουργούν μαζί, κάνοντας τη ζωή πιο εύκολη και ευχάριστη.
Το αν το εγχείρημα θα δικαιώσει τις προσδοκίες, θα κριθεί στο πεδίο της πράξης από τον τελικό χρήστη. Το ουσιαστικό είναι ότι ξαναμπήκε στο τραπέζι το πώς φτιάχνουμε χώρους για να ζούμε. Με τα νησιά να θυμίζουν ότι η αισθητική δεν είναι εικόνα, αλλά τρόπος ζωής!
Διαβάστε ειδήσεις για τα Νότια Προάστια Αττικής στο Notiosorizontas.gr
Κάντε like στη σελίδα μας στο Facebook
