Γράφει ο Δημήτριος Γ. Σουλιώτης
Σε προηγούµενο άρθρο µου (Ιανουαρίου 2026) είχα αναφερθεί στα χαρακτηριστικά και τη συµπεριφορά ατόµων µε ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας και µάλιστα στο ακραίο της όριο, εκείνο του διαστροφικού ναρκισσισµού.
Βασικό χαρακτηριστικό της συµπεριφοράς αυτών των ατόµων είναι η διαστροφική επικοινωνία µε τους άλλους, στην οποία αναφέρεται το παρόν άρθρο.
Ως διαστροφική επικοινωνία ορίζεται η διαστρέβλωση – διαστροφή της επικοινωνίας, µέσω της οποίας ο εξουσιαστής νάρκισσος αποσκοπεί στο να χρησιµοποιήσει τον άλλο για την εξυπηρέτηση των ιδιοτελών σκοπών του. Με τη σταθερά επαναλαµβανόµενη χρήση της προσπαθεί να αποκτήσει τη δυνατότητα να ασκεί έλεγχο στα συναισθήµατα και τη συµπεριφορά των άλλων και να τους επηρεάζει σε τέτοιο βαθµό, ώστε να δεχτούν την απόλυτη κυριαρχία του. Η διαστροφική επικοινωνία είναι µια µορφή κατάχρησης εξουσίας, δηλαδή εξαναγκαστικής υποταγής του αδύναµου στον ισχυρότερο και επιβάλλεται µέσω του λόγου. Ο εξουσιαστής δηµιουργεί την εντύπωση ότι ξέρει, ότι κατέχει τη µοναδική αλήθεια.
Ο λόγος του περιλαµβάνει επιµέρους στοιχεία που µοιάζουν µε οικουµενικές αλήθειες, είναι απολύτως βέβαιος ότι γνωρίζει, ότι έχει απόλυτο δίκιο και προσπαθεί να παρασύρει τους άλλους στον δικό του τρόπο σκέψης και να τους κάνει να αποδεχτούν κάθε τι που λέει. Ο σκοπός του καθίσταται ευκολότερα εφικτός, όταν απευθύνεται σε άτοµα που δεν είναι σίγουρα για τον εαυτό τους, που είναι ανασφαλή, ασταθή και ευαίσθητα, που πιστεύουν ότι αυτός ως εκ της θέσης του γνωρίζει καλύτερα. Σ’ αυτούς είναι δυνατόν να δηµιουργεί ένα είδος ασφάλειας, λόγω ακριβώς αυτών των χαρακτηριστικών τους.
Ο γεµάτος αυτάρκεια λόγος του διεστραµµένου εξουσιοµανή νάρκισσου όπου όλα είναι προµελετηµένα και προκατασκευασµένα, στις ακραίες του περιπτώσεις, δεν απέχει πολύ από το παραλήρηµα του παρανοϊκού, ο οποίος βρίσκει αρνητικά στοιχεία σε όλους, παρ’ όλο που τα κριτήριά του συνήθως είναι εντελώς αυθαίρετα και βασίζονται σε πιθανότητες και σε τυχαία εξωτερικά συµβάντα. Στο πλαίσιο της διαστροφικής επικοινωνίας η διαδικασία της κυριαρχίας, µέσω της επικοινωνίας, περιλαµβάνει την παραµόρφωση της προσωπικότητας του άλλου, την υποταγή, την υποδούλωση, ενώ στην περίπτωση που ο άλλος επαναστατήσει, κατηγορείται για επιθετικότητα και κακεντρέχεια.
Πρόκειται για µια ολοκληρωτική λειτουργία, θεµελιωµένη στο φόβο, που στοχεύει σε µια παθητική υπακοή. Ο άλλος οφείλει να αντιδρά όπως επιθυµεί ο εξουσιαστής νάρκισσος, πρέπει να σκέφτεται όπως αυτός, καµιά κριτική δεν είναι δεκτή. Το θύµα της επίθεσης έχει υπόσταση µόνο εφόσον είναι σκιά, δεδοµένου ότι αυτός είναι ο ρόλος που του έχει αποδώσει ο θύτης, που θέλει να εκµηδενίσει, να εξαλείψει κάθε διαφορά µεταξύ τους.
Υπάρχουν και περιπτώσεις που ο εξουσιαστής νάρκισσος εµφανίζεται να ζητά τη βοήθεια των άλλων, όπως πρόσφατα ο Τραµπ που απευθύνθηκε στους Ευρωπαίους «συµµάχους» του, για τη συµµετοχή τους σε πολεµικές επιχειρήσεις, για το άνοιγµα των στενών του Ορµούζ.
Αν και στις περιπτώσεις αυτές εµφανίζεται να εκφράζει συνειδητά την ανάγκη δηµιουργίας ισότιµης σχέσης µε τους άλλους, δηλαδή να ζητά άµεσα τη βοήθειά τους για την εκτέλεση συγκεκριµένου έργου, δεν πρόκειται για ειλικρινή επίκληση βοήθειας, διότι φροντίζει ταυτόχρονα, ώστε οι άλλοι να µην έχουν τις δυνατότητες να ανταποκριθούν. Αυτό επιτυγχάνεται είτε µε την προβολή απαιτήσεων, που ξεπερνούν τις ικανότητές τους, οπότε δεν χάνει την ευκαιρία να καυτηριάσει την ανικανότητά τους, είτε γιατί η απαίτηση είναι άµεση και δεν υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος ανταπόκρισης. ∆ηλαδή στις συγκεκριµένες περιπτώσεις ο εξουσιαστής νάρκισσος µέσω της πλασµατικής επίκλησης βοήθειας επιζητεί την απόρριψη των άλλων, ώστε να συντηρήσει το «ψυχοθεραπευτικό» αίσθηµα της επάρκειάς του, έναντι της δικής τους ανεπάρκειας.
Ένα βασικό µέσο για τη διαστροφή της επικοινωνίας είναι η απόκρυψη των πραγµατικών πληροφοριών, ώστε ο άλλος να καταστεί αδύναµος. Επίσης για τον απόλυτο έλεγχο του άλλου πρέπει να συντηρηθεί και να ενταθεί η σύγχυσή του και ως µέσον χρησιµοποιείται η λεκτική χειραγώγηση. Κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας αυτής της µορφής αποστέλλονται από τον εξουσιαστή µηνύµατα που δεν γίνονται αµέσως αντιληπτά ως επιθετικά ή καταστροφικά από τον δέκτη, διότι συγχέονται µε άλλα περισσότερο ήπια, που εκπέµπονται ταυτόχρονα. Συνήθως τα συγκαλυµµένα επιθετικά µηνύµατα αποκωδικοποιούνται από τον δέκτη, µόνο όταν ο τελευταίος έχει ξεφύγει πλέον από τη δυσµενή επιρροή.
Ο διεστραµµένος εξουσιαστής νάρκισσος µέσω της διαστροφικής επικοινωνίας επιδιώκει την απαξίωση του άλλου, χρησιµοποιώντας επιδέξια τις συνιστώσες της: τον διαστροφικό λόγο, το ψεύδος – παραπλάνηση, τον σαρκασµό, τον χλευασµό και τέλος την περιφρόνηση. Αν παρακολουθήσουµε προσεκτικά τον λόγο του προέδρου των ΗΠΑ σίγουρα θα διακρίνουµε όλα αυτά τα στοιχεία… Τελικά η περίπτωση του Τραµπ αποδεικνύει, πέραν πάσης αµφιβολίας, ότι ο γεροντικός ναρκισσισµός είναι και ο πιο επικίνδυνος…
Η διαστροφική επικοινωνία που εφαρµόζει στις σχέσεις του – προσωπικές και διακρατικές – ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν αφορά κάτι µακρινό, γιατί λόγω της ισχύος της χώρας του επηρεάζει και τις δικές µας ζωές… Επειδή όµως ζούµε σε ναρκισσιστικές κοινωνίες, υπάρχει µεγάλη πιθανότητα να πιαστούµε κι εµείς στον ιστό της διαστροφικής επικοινωνίας στις καθηµερινές κοινωνικές σχέσεις µας… Για τον λόγο αυτό ίσως είναι χρήσιµο σε µελλοντικό άρθρο να αναλυθούν διεξοδικότερα οι παραπάνω συνιστώσες της.
