Γράφει ο δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και ακαδηµαϊκός Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
* Μήνυµα Μετανοίας Μεγάλης Εβδοµάδας και Κρίση Θεσµών (Λογοδοσία, ή Συγκάλυψη)
H Μεγάλη Εβδοµάδα, ως εορταστική κορύφωση της Ορθόδοξης εκκλησιαστικής και πνευµατικής εµπειρίας της καθ’ ηµάς Ανατολής της Ορθοδοξίας, δεν αποτελεί απλώς µία περίοδο θρησκευτικής κατάνυξης, αλλά και ένα διαχρονικό κάλεσµα αυτογνωσίας, ευθύνης και µετανοίας.
Η έννοια της µετάνοιας, ως ριζικής µεταστροφής του ανθρώπου προς την αλήθεια, την ηθική και τη δικαιοσύνη, αποκτά ιδιαίτερη σηµασία όταν µεταφέρεται από το ατοµικό στο συλλογικό και, κυρίως σήµερα, στο πολιτικό και πολιτειακό επίπεδο.
Στο πλαίσιο αυτό, η σύγχρονη ελληνική πολιτική πραγµατικότητα εγείρει σοβαρά ζητήµατα θεσµικής νοµιµότητας και δηµοκρατικής λειτουργίας. Το ζήτηµα δεν εξαντλείται σε µεµονωµένα σκάνδαλα ή περιστασιακές εκτροπές. Αντιθέτως, αναδεικνύεται µία βαθύτερη και συστηµική κρίση: δεν πρόκειται περί σκανδάλου, αλλά περί ολιγαρχικού καθεστώτος.
Η επαναλαµβανόµενη πρακτική της αποφυγής της ουσιαστικής λογοδοσίας, µέσω των πολιτικών επικοινωνιακών τεχνασµάτων, των εικονικών παραιτήσεων και ελεγχόµενων θεσµικών διαδικασιών, συνιστά µία πρωτόγνωρη ευθεία προσβολή της αρχής του κράτους δικαίου. Η συνταγµατική αρχή της διάκρισης των εξουσιών (άρθρο 26 Σ) αποδυναµώνεται ουσιαστικά και καταλυτικά όταν η εκτελεστική εξουσία επηρεάζει, άµεσα ή έµµεσα, τη λειτουργία της δικαστικής και της νοµοθετικής.
Η παραποµπή πολιτικών προσώπων σε µία ∆ικαιοσύνη της οποίας η ηγεσία διορίζεται ή ελέγχεται από την ίδια την κυβέρνηση δηµιουργεί αρκετές εύλογες αµφιβολίες όχι µόνο στους ειδικούς, αλλά και στον απλό λαό, ως προς την αντικειµενικότητα και την ανεξαρτησία της.
Παράλληλα, η λειτουργία κοινοβουλευτικών επιτροπών υπό τον έλεγχο της κυβερνητικής πλειοψηφίας, µε τη συµµετοχή ακόµη και εµπλεκοµένων προσώπων, υπονοµεύει την ίδια την έννοια της θεσµικής διερεύνησης.
Με αποτέλεσµα στη χώρα µας να έρχονται ξένοι δικαστές προκειµένου να διερευνήσουν, αλλά και να αποφανθούν για τη µη χρηστή διοίκηση.
Εν προκειµένω, οργανισµοί όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελούν την αιτία της κρίσης, αλλά είναι το επαχθές σύµπτωµα. Η αιτία εδράζεται σε ένα παγιωµένο σύστηµα φαυλοκρατίας, όπου η πολιτική έχει ξεφύγει από την αριστοτελική ηθική βάση. Η κοµµατική επιβίωση υπερισχύει της θεσµικής ευθύνης. Το φαινόµενο αυτό συνδέεται άρρηκτα µε τη χρηµατοοικονοµική εξάρτηση των πολιτικών κοµµάτων. Ένα κόµµα ή όποιο κόµµα που φέρει υπέρογκο δανεισµό δεν λειτουργεί εν κενώ· υπόκειται σε κάποιες σχέσεις εξάρτησης, που εµφανώς επηρεάζουν, τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση της εξουσίας.
Η µετάβαση από την οικονοµική εξάρτηση στην πολιτική αλλοίωση είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Η κοµµατοκρατία µετατρέπεται σε µηχανισµό αυτοσυντήρησης, και η διαφθορά παύει να αποτελεί εξαίρεση – καθίσταται δοµικό στοιχείο του συστήµατος. Υπό αυτές τις συνθήκες, η απουσία της λογοδοσίας δεν είναι µία αδυναµία· είναι η συνειδητή επιλογή διατήρησης του σαθρού status quo που οδηγεί στην Ωκεανία Όργουελ.
Ωστόσο, η Μεγάλη Εβδοµάδα υπενθυµίζει σε όλους µικρούς και µεγάλους ότι χωρίς µετάνοια δεν υπάρχει Ανάσταση. Χωρίς Χριστό δεν υπάρχει ζωή. Χωρίς το Σταυρό του Χριστού δεν βλέπουµε Ανάσταση. Κι ας υπάρχουν πολιτικοί που δήθεν ευγενικά συγκρίνουν Χριστό και Τζένγκις Χαν, µέσα στον ανάποδο κόσµο της εποχής των αντι.χριστων. Σε νοµο-κανονικό και θεσµικό επίπεδο, η «µετάνοια» µεταφράζεται σε ανάληψη ευθύνης, διαφάνεια και αποκατάσταση της δικαιοσύνης. Αυτό συνεπάγεται:
– άµεση και ουσιαστική αποµάκρυνση όλων των εµπλεκοµένων σε υποθέσεις διαφθοράς,
– πλήρη και ανεξάρτητη δικαστική διερεύνηση χωρίς πολιτικές παρεµβάσεις,
– θεσµικές εγγυήσεις που αποκλείουν την επανάληψη παρόµοιων φαινοµένων,
– και, πρωτίστως, προσωπική λογοδοσία της πολιτικής ηγεσίας. Ο Άµισθος Κυβερνήτης Ιω Καποδίστριας δεν υπέγραψε τυχαία διάταγµα 36 ηµέρες πρίν τη δολοφονία του για το ασυµβίβαστο δηµοσίων λειτουργών και αξιωµατούχων και στρατιωτικών να µην ανήκουν σε Μυστικές Εταιρείες.
Η άρνηση αυτών των βιοηθικών προϋποθέσεων από τους πολιτικούς και τους αξιωµατούχους ενός κράτους συνιστά την άρνηση της ίδιας της έννοµης τάξης και δηµοκρατικής αρχής. Ένα σύστηµα που δεν αυτοκαθαίρεται, αυτό-προστατεύεται και θωπεύεται. Και ένα καθεστώς που αυτοπροστατεύεται, αποµακρύνεται από τη λαϊκή κυριαρχία και τη συνταγµατική σύννοµη τάξη.
Εν κατακλείδι, η παρούσα συγκυρία δεν απαιτεί απλώς πολιτική διαχείριση, αλλά ηθική και θεσµική επανεκκίνηση και κάθαρση σώµατος και ψυχής. Η Μεγάλη Εβδοµάδα δεν είναι µόνο υπενθύµιση του Θείου Πάθους, ούτε εµφάνιση πολιτικών σε διάφορα ιερατεία και σε Ιερούς Ναούς για τη ψηφοθηρία, αλλά καιρός για πρόκληση, για κάθαρση, για πολιτειακή αυτογνωσία.
∆ιότι χωρίς την αλήθεια, δεν υπάρχει δικαιοσύνη. ∆ίχως ηθική δεν υπάρχει κοινωνία. ∆ίχως ιδανικά και αληθινές αξίες δεν υπάρχει Γένος. Όπως και χωρίς την εν Θεώ δικαιοσύνη, δεν υπάρχει δηµοκρατία ούτε ηθική πρόοδος.
