Γράφει ο Στάθης Παρασκευάς
Για τα νότια προάστια της Αθήνας, η ανάπλαση του Ελληνικού δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σχέδιο αλλά μια διαδικασία που εξελίσσεται σε πραγματικό χρόνο. Οι αλλαγές που ήδη διαμορφώνονται, δεν αλλάζουν μόνο το τοπίο της παραλιακής ζώνης, αλλά αρχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο η πόλη αντιλαμβάνεται το παράκτιο μέτωπο και τη μελλοντική της ανάπτυξη. Η ανάπλαση του Ελληνικού είναι προφανές πως σταδιακά δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα για την πόλη, τους κατοίκους και τους επισκέπτες της.
Η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει και το ερώτημα επανέρχεται συχνά. Όταν ολοκληρωθούν τα μεγάλα εμπορικά συγκροτήματα του Ελληνικού, θα αντέξει η τοπική αγορά τον ανταγωνισμό; Θα αλλάξει η καθημερινότητα μιας από τις πιο ζωντανές εμπορικές γειτονιές της Αθήνας;
Η ανησυχία δεν είναι αβάσιμη. Κάθε μεγάλη επένδυση δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το πώς θα επηρεάσει τον υφιστάμενο αστικό ιστό. Ωστόσο η εμπειρία από άλλες μεγάλες αναπλάσεις δείχνει ότι οι πόλεις λειτουργούν συχνά με πιο σύνθετους και πιο ισορροπημένους τρόπους.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Όταν σχεδιαζόταν, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που φοβούνταν ότι θα δημιουργήσει έναν αυτόνομο πολιτιστικό πόλο, αποκομμένο από τη ζωή της πόλης. Σήμερα, λίγα χρόνια μετά, το πάρκο και οι δημόσιοι χώροι του αποτελούν έναν από τους πιο ζωντανούς πυρήνες της Αθήνας. Οι επισκέπτες που φτάνουν εκεί δεν μένουν μόνο εντός του συγκροτήματος, αλλά κινούνται προς το Φάληρο, την Καλλιθέα και την παραλιακή, δημιουργώντας μια νέα καθημερινή ροή ανθρώπων.
Παρόμοια είναι και η ιστορία της Μαρίνας Φλοίσβου. Η αναβάθμισή της την προηγούμενη δεκαετία δημιούργησε έναν σύγχρονο χώρο περιπάτου και αναψυχής που προσελκύει πολλές χιλιάδες επισκέπτες κάθε εβδομάδα. Αντί όμως να λειτουργήσει ως κλειστός προορισμός, έγινε σημείο αναφοράς για ολόκληρη την παραλιακή ζώνη. Ο κόσμος που φτάνει εκεί συνήθως συνεχίζει τη διαδρομή του προς τις γύρω περιοχές, ενισχύοντας συνολικά τη ζωή της περιοχής.
Η εμπειρία είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη στα βόρεια προάστια. Όταν λειτούργησαν το The Mall Athens και το Golden Hall στο Μαρούσι, η συζήτηση ήταν σχεδόν ταυτόσημη με τη σημερινή για το Ελληνικό. Πολλοί προέβλεπαν ότι τα μεγάλα εμπορικά κέντρα θα απορροφήσουν τη δραστηριότητα των τοπικών αγορών. Δύο δεκαετίες μετά, το Μαρούσι και το Χαλάνδρι παραμένουν από τις πιο ζωντανές εμπορικές περιοχές της Αττικής. Το ίδιο και με το Mediterranean Cosmos στη Θεσσαλονίκη, το οποίο δεν αντικατέστησε το κέντρο της πόλης, που παραμένει ο βασικός εμπορικός και ψυχαγωγικός προορισμός.
Τα malls καλύπτουν συγκεκριμένες ανάγκες, ενώ οι τοπικοί δρόμοι συνεχίζουν να προσφέρουν αυτό που δεν μπορεί εύκολα να αναπαραχθεί. Τη ζωή της πόλης!
Σε αυτή τη λογική κινείται και το The Ellinikon. Παρά την κλίμακα της επένδυσης, είναι προφανές πως ο σχεδιασμός του βασίζεται στην έννοια της ανοιχτής πόλης. Οι δημόσιοι χώροι, οι πολιτιστικές εγκαταστάσεις, οι αθλητικές υποδομές, η παραλιακή ζώνη και το πάρκο έκτασης 2.000.000 τ.μ. σχεδιάζονται να είναι προσβάσιμα σε όλους. Το έργο δεν δημιουργεί έναν απομονωμένο θύλακα, αλλά έναν νέο προορισμό που συνδέεται λειτουργικά και κοινωνικά με την ευρύτερη Αθήνα.
Το ίδιο ισχύει και για την εμπορική του διάσταση. Το μεγάλο εμπορικό κέντρο που κατασκευάζεται στη λεωφόρο Βουλιαγμένης και ο εμπορικός προορισμός της Riviera Galleria θα αποτελέσουν σημαντικούς πόλους έλξης. Η διεθνής εμπειρία ωστόσο υποδεικνύει ότι μεγάλες αστικές αναπτύξεις σπάνια απορροφούν την εμπορική δραστηριότητα των γύρω περιοχών. Αντίθετα, τείνουν να αυξάνουν τη συνολική επισκεψιμότητα και να δημιουργούν νέες ευκαιρίες για την τοπική αγορά.
Στην περίπτωση του Ελληνικού, οι εκτιμήσεις μιλούν για περισσότερους από ένα εκατομμύριο νέους επισκέπτες ετησίως. Πρόκειται για μια νέα ροή ανθρώπων που θα κινούνται καθημερινά στα νότια προάστια. Ένα μέρος αυτής της κίνησης είναι αναπόφευκτο να κατευθυνθεί και προς τις ήδη εδραιωμένες αγορές.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Γλυφάδα ξεκινά από μια ισχυρή θέση. Εδώ και δεκαετίες αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα εμπορικά και κοινωνικά κέντρα της Αττικής. Η δύναμή της δεν βρίσκεται μόνο στα καταστήματα που φιλοξενεί, αλλά κυρίως στην εμπειρία της πόλης. Στη βόλτα στους δρόμους, στη σχέση των τοπικών επιχειρήσεων με τους πελάτες τους και τελικά στη ζωντάνια της καθημερινής ζωής. Αυτά είναι στοιχεία που δύσκολα αναπαράγονται σε ένα εμπορικό κέντρο, όσο μεγάλο κι αν είναι.
Και αυτός είναι ένας σοβαρός λόγος που οι μεγάλες αναπτύξεις δεν αντικαθιστούν τις τοπικές αγορές. Συνήθως δημιουργούν ένα ευρύτερο οικονομικό οικοσύστημα, στο οποίο διαφορετικοί χώροι εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες. Και εάν η εμπειρία άλλων αναπλάσεων αποτελεί οδηγό, το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η αντικατάσταση των υφιστάμενων αγορών, αλλά η διεύρυνση της ίδιας της πόλης.
Και σε αυτή τη διευρυμένη πόλη, η Γλυφάδα δύσκολα θα χάσει τον ρόλο της. Πιθανότατα θα αποκτήσει έναν ακόμη λόγο να παραμένει στο επίκεντρο της ζωής των νοτίων προαστίων.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, ίσως δεν είναι αν το Ελληνικό θα αλλάξει τα νότια προάστια. Αυτό θεωρείται βέβαιο. Το ερώτημα είναι πώς αυτή η αλλαγή θα αναδιαμορφώσει την περιοχή.
Σε αυτή την εικόνα, το Ελληνικό δεν μοιάζει τόσο με ανταγωνιστή της Γλυφάδας όσο με έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα αστικής ζωής που εκτείνεται πλέον σε ολόκληρη την παραλιακή ζώνη. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία της αλλαγής. Όχι στην αντικατάσταση του παλιού, αλλά στην επέκταση μιας πόλης που θα αρχίσει ξανά να ζει προς τη θάλασσα.
Η Γλυφάδα δεν έχει λόγο να ανταγωνιστεί το The Ellinikon. Πρέπει να παραμείνει αυτό που είναι! Δηλαδή ένας ώριμος, αναγνωρίσιμος προορισμός με δική του ταυτότητα, που έχει τη δυνατότητα να απορροφήσει τη νέα ζήτηση που έρχεται οσονούπω από τους χιλιάδες νέους κατοίκους και εργαζόμενους που θα εγκατασταθούν δίπλα της.
Το Ελληνικό αλλάζει τον ορίζοντα στα νότια προάστια. Η Γλυφάδα έχει κάθε λόγο να είναι μέρος αυτής της αλλαγής και όχι θεατής της!
