Από το Βερολίνο της Γερμανίας (1995) μέχρι το Μπέλεμ της Βραζιλίας (2025) – Αποτίμηση των αποτελεσμάτων
Οι Διασκέψεις των Μερών (Conference of the Parties – COP) αποτελούν το βασικό διεθνές φόρουμ διαπραγμάτευσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στο πλαίσιο της Σύμβασης Πλαισίου του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή. Από το 1995 μέχρι σήμερα, οι COP έχουν διαμορφώσει την παγκόσμια κλιματική πολιτική, οδηγώντας σε σημαντικές συμφωνίες αλλά και σε έντονες αντιπαραθέσεις.
1995 – Βερολίνο, Γερμανία (COP1)
Θετικά
– Ίδρυση της διαδικασίας των COP ως βασικού μηχανισμού διεθνούς διαπραγμάτευσης.
– Υιοθέτηση του Berlin Mandate, που αναγνώρισε ότι οι υπάρχουσες δεσμεύσεις δεν επαρκούν.
– Θεμελίωση της αρχής «κοινή αλλά διαφοροποιημένη ευθύνη» μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών.
Αρνητικά
– Δεν υπήρξαν ποσοτικοί στόχοι μείωσης εκπομπών.
– Πολλές χώρες έδειξαν επιφυλακτικότητα απέναντι σε δεσμευτικές πολιτικές.
Σχόλιο
Η πρώτη συνδιάσκεψη δημιούργησε το θεσμικό πλαίσιο, αλλά περισσότερο ως πολιτική αφετηρία παρά ως ουσιαστική λύση.
1996 – Γενεύη, Ελβετία (COP2)
Θετικά
– Ισχυρή αναγνώριση της επιστημονικής τεκμηρίωσης της IPCC.
– Αρχή διαπραγματεύσεων για νομικά δεσμευτική συμφωνία για το κλίμα.
Αρνητικά
– Δεν λήφθηκαν συγκεκριμένα μέτρα για άμεση μείωση εκπομπών.
– Υπήρξαν αντιστάσεις από βιομηχανικές χώρες.
Σχόλιο
Ενίσχυσε τον ρόλο της επιστήμης στην πολιτική.
1997 – Κιότο, Ιαπωνία (COP3)
Θετικά
– Υιοθέτηση του Πρωτοκόλλου του Κιότο.
– Πρώτοι δεσμευτικοί στόχοι μείωσης εκπομπών για ανεπτυγμένες χώρες.
– Δημιουργία μηχανισμών αγοράς άνθρακα.
Αρνητικά
– Οι ΗΠΑ δεν επικύρωσαν τη συμφωνία.
– Αναπτυσσόμενες χώρες δεν είχαν δεσμεύσεις.
Σχόλιο
Ιστορική συμφωνία, αλλά με περιορισμένη παγκόσμια κάλυψη.
1998 – Μπουένος Άιρες, Αργεντινή (COP4)
Θετικά
– Σχέδιο δράσης για εφαρμογή του Κιότο.
– Προώθηση διεθνούς συνεργασίας.
Αρνητικά
– Καθυστερήσεις στην εφαρμογή του Πρωτοκόλλου.
– Απουσία νέων δεσμεύσεων.
Σχόλιο
Μεταβατική διάσκεψη που επικεντρώθηκε σε τεχνικά ζητήματα.
1999 – Βόννη, Γερμανία (COP5)
Θετικά
– Προώθηση των μηχανισμών εφαρμογής του Κιότο.
– Βελτίωση συστημάτων παρακολούθησης εκπομπών.
Αρνητικά
– Περιορισμένη πολιτική πρόοδος.
– Καθυστερήσεις στις επικυρώσεις.
Σχόλιο
Τεχνική πρόοδος αλλά μικρή πολιτική δυναμική.
2000 – Χάγη, Ολλανδία (COP6)
Θετικά
– Σημαντικές συζητήσεις για ρόλο δασών και απορροφητών άνθρακα.
– Προσπάθεια επίλυσης διαφωνιών μεταξύ χωρών.
Αρνητικά
– Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν χωρίς συμφωνία.
– Σοβαρές διαφωνίες μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.
Σχόλιο
Μια από τις μεγαλύτερες αποτυχίες των COP.
2001 – Βόννη, Γερμανία (COP6)
Θετικά
– Επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων μετά την αποτυχία της Χάγης.
– Συμφωνία σε τεχνικές λεπτομέρειες εφαρμογής του Κιότο.
Αρνητικά
– Η αποχώρηση των ΗΠΑ από το Πρωτόκολλο αποδυνάμωσε τη συμφωνία.
Σχόλιο
Διάσωση της διαδικασίας, αλλά με μειωμένη φιλοδοξία.
2001 – Μαρακές, Μαρόκο (COP7)
Θετικά
– Υιοθέτηση των Marrakesh Accords, που καθόρισαν τους κανόνες εφαρμογής του Κιότο.
– Δημιουργία μηχανισμών χρηματοδότησης για αναπτυσσόμενες χώρες.
Αρνητικά
– Απουσία συμμετοχής των ΗΠΑ.
Σχόλιο
Εξασφαλίστηκε η λειτουργία του Πρωτοκόλλου.
2002 – Νέο Δελχί, Ινδία (COP8)
Θετικά
– Έμφαση στην προσαρμογή και στις ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών.
Αρνητικά
– Καμία νέα δέσμευση μείωσης εκπομπών.
Σχόλιο
Μετατόπιση της συζήτησης προς την ανάπτυξη.
2003 – Μιλάνο, Ιταλία (COP9)
Θετικά
– Εξειδίκευση μηχανισμών του Κιότο.
– Προώθηση επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες.
Αρνητικά
– Περιορισμένη πολιτική πρόοδος.
Σχόλιο
Η διάσκεψη του Μιλάνου είχε κυρίως τεχνικό χαρακτήρα. Αν και ενίσχυσε το θεσμικό πλαίσιο του Κιότο, δεν κατάφερε να δημιουργήσει νέα πολιτική ώθηση για ουσιαστικές μειώσεις εκπομπών.
2004 – Μπουένος Άιρες, Αργεντινή (COP10)
Θετικά
– Συζητήσεις για την περίοδο μετά το Κιότο.
Αρνητικά
– Έλλειψη νέων στόχων.
Σχόλιο
Αποτέλεσε μεταβατικό σημείο. Η διεθνής κοινότητα αναγνώρισε ότι η κλιματική πολιτική πρέπει να επεκταθεί πέρα από το Κιότο, αλλά χωρίς ακόμη να διαθέτει σαφή στρατηγική.
2005 – Μόντρεαλ, Καναδάς (COP11)
Θετικά
– Το Πρωτόκολλο του Κιότο τέθηκε σε ισχύ.
– Έναρξη διαπραγματεύσεων για το μέλλον μετά το 2012.
Αρνητικά
– Περιορισμένη συμμετοχή μεγάλων ρυπαντών.
Σχόλιο
Ήταν μια σημαντική θεσμική επιτυχία, όμως το παγκόσμιο κλιματικό καθεστώς παρέμενε ατελές χωρίς τη συμμετοχή όλων των μεγάλων ρυπαντών.
2006 – Ναϊρόμπι, Κένυα (COP12)
Θετικά
– Έμφαση στην προσαρμογή των ευάλωτων χωρών.
Αρνητικά
– Μικρή πρόοδος σε μείωση εκπομπών.
Σχόλιο
Η διάσκεψη του Ναϊρόμπι έφερε στο προσκήνιο την κλιματική ανισότητα μεταξύ Βορρά και Νότου.
2007 – Μπαλί, Ινδονησία (COP13)
Θετικά
– Bali Roadmap, που οδήγησε στη Συμφωνία των Παρισίων.
Αρνητικά
– Γενικές διατυπώσεις χωρίς δεσμεύσεις.
Σχόλιο
Αποτέλεσε κομβικό διπλωματικό σημείο, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μελλοντική συμφωνία των Παρισίων.
2008 – Πόζναν, Πολωνία (COP14)
Θετικά
– Προετοιμασία της συμφωνίας της Κοπεγχάγης.
Αρνητικά
– Μικρή πολιτική πρόοδος.
Σχόλιο
Θεωρήθηκε διάσκεψη προετοιμασίας για τη σημαντική συνάντηση της Κοπεγχάγης.
2009 – Κοπεγχάγη, Δανία (COP15)
Θετικά
– Αναγνώριση στόχου περιορισμού θέρμανσης στους 2°C.
Αρνητικά
– Μη δεσμευτική συμφωνία.
Σχόλιο
Θεωρείται η μεγαλύτερη χαμένη ευκαιρία της διεθνούς κλιματικής διπλωματίας.
2010 – Κανκούν, Μεξικό (COP16)
Θετικά
– Δημιουργία Πράσινου Ταμείου για το Κλίμα.
Αρνητικά
– Ανεπαρκείς στόχοι εκπομπών.
Σχόλιο
Έσωσε τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως να επιλύσει τα βασικά προβλήματα.
2011 – Ντέρμπαν, Νότια Αφρική (COP17)
Θετικά
– Έναρξη διαδικασίας για νέα παγκόσμια συμφωνία.
Αρνητικά
– Καθυστερήσεις στις δεσμεύσεις.
Σχόλιο
Άνοιξε τον δρόμο για τη συμφωνία του Παρισιού.
2012 – Ντόχα, Κατάρ (COP18)
Θετικά
– Παράταση του Πρωτοκόλλου του Κιότο.
Αρνητικά
– Περιορισμένη συμμετοχή χωρών.
Σχόλιο
Κράτησε το Κιότο ζωντανό, αλλά με περιορισμένη επιρροή.
2013 – Βαρσοβία, Πολωνία (COP19)
Θετικά
– Δημιουργία μηχανισμού για απώλειες και ζημιές.
Αρνητικά
– Έντονη παρουσία λόμπι ορυκτών καυσίμων.
Σχόλιο
Η διάσκεψη ανέδειξε το ζήτημα της κλιματικής δικαιοσύνης.
2014 – Λίμα, Περού (COP20)
Θετικά
– Προετοιμασία της Συμφωνίας των Παρισίων.
Αρνητικά
– Ασαφείς δεσμεύσεις.
Σχόλιο
Αποτέλεσε το τελευταίο διπλωματικό βήμα πριν το Παρίσι.
2015 – Παρίσι, Γαλλία(COP21)
Θετικά
– Υιοθέτηση της Συμφωνίας των Παρισίων.
– Στόχος περιορισμού της θέρμανσης στους 1,5–2°C.
Αρνητικά
– Οι δεσμεύσεις δεν είναι νομικά δεσμευτικές.
Σχόλιο
Ιστορικό διπλωματικό ορόσημο για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης κάτω από τους 2°C.
2016 – Μαρακές, Μαρόκο (COP22)
Θετικά
– Έναρξη εφαρμογής της Συμφωνίας των Παρισίων.
Αρνητικά
– Πολιτική αβεβαιότητα.
Σχόλιο
Επικεντρώθηκε στην εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού.
2017 – Βόννη, Γερμανία(COP23)
Θετικά
– Ενίσχυση συνεργασίας για την εφαρμογή του Παρισιού.
Αρνητικά
– Αργή πρόοδος.
Σχόλιο
Έμφαση στον ρόλο μικρών νησιωτικών κρατών.
2018 – Κατοβίτσε, Πολωνία (COP24)
Θετικά
– Κανονισμός εφαρμογής της Συμφωνίας των Παρισίων.
Αρνητικά
– Αδύναμες δεσμεύσεις εκπομπών.
Σχόλιο
Υιοθέτηση του Paris Rulebook.
2019 – Μαδρίτη, Ισπανία (COP25)
Θετικά
– Συζήτηση για αγορές άνθρακα.
Αρνητικά
– Αποτυχία συμφωνίας σε βασικά ζητήματα.
Σχόλιο
Αδυναμία συμφωνίας για τις αγορές άνθρακα.
2021 – Γλασκώβη, Ηνωμένο Βασίλειο (COP26)
Θετικά
– Πρώτη αναφορά σε μείωση χρήσης άνθρακα.
Αρνητικά
– Αδύναμη διατύπωση στόχων.
Σχόλιο
Πρώτη αναφορά σε σταδιακή μείωση άνθρακα.
2022 – Σαρμ Ελ Σέιχ, Αίγυπτος (COP27)
Θετικά
– Δημιουργία Ταμείου Απωλειών και Ζημιών.
Αρνητικά
– Έλλειψη νέων στόχων εκπομπών.
Σχόλιο
Δημιουργία ταμείου Loss and Damage
2023 – Ντουμπάι, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (COP28)
Θετικά
– Για πρώτη φορά σε επίσημο κείμενο της διάσκεψης έγινε αναφορά στην ανάγκη σταδιακής απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα.
– Ενισχύθηκαν οι δεσμεύσεις για ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
– Προχώρησε η ενεργοποίηση του Ταμείου Απωλειών και Ζημιών για τις πιο ευάλωτες χώρες.
Αρνητικά
– Η διατύπωση για τα ορυκτά καύσιμα θεωρήθηκε από πολλούς αδύναμη και συμβιβαστική.
– Υπήρξε έντονη κριτική επειδή η διάσκεψη έγινε σε χώρα με μεγάλη παραγωγή πετρελαίου.
– Οι δεσμεύσεις χρηματοδότησης δεν θεωρήθηκαν επαρκείς.
Σχόλιο
Σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή στη ρητορική για τα ορυκτά καύσιμα, αλλά η πραγματική εφαρμογή των στόχων παραμένει αμφίβολη.
2024 – Μπακού, Αζερμπαϊτζάν (COP29)
Θετικά
– Μεγάλη έμφαση δόθηκε στο ζήτημα της κλιματικής χρηματοδότησης.
– Συζητήθηκε η αύξηση των πόρων για τις αναπτυσσόμενες χώρες που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή.
Αρνητικά
– Οι διαφωνίες μεταξύ πλούσιων και φτωχότερων χωρών παρέμειναν έντονες.
– Πολλοί αναλυτές υποστήριξαν ότι η διάσκεψη δεν παρήγαγε επαρκώς φιλόδοξες αποφάσεις για τη μείωση εκπομπών.
Σχόλιο
Χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως «διάσκεψη της χρηματοδότησης», καθώς το βασικό ζήτημα ήταν ποιος θα πληρώσει το κόστος της μετάβασης. Νέος οικονομικός στόχος 1.3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως έως το 2035 για αναπτυσσόμενες χώρες.
2025 – Μπελέμ, Βραζιλία (COP30)
Θετικά
– Έγινε στο Αμαζόνιο, δίνοντας ισχυρό συμβολισμό για την προστασία των δασών.
– Ισχυρή συζήτηση για την προστασία των τροπικών δασών και της βιοποικιλότητας.
– Μεγάλη πίεση από μικρά νησιωτικά κράτη για τη διατήρηση του στόχου 1,5°C.
Αρνητικά
– Παραμένει το χάσμα μεταξύ επιστημονικών προειδοποιήσεων και πολιτικών αποφάσεων.
– Ορισμένες χώρες εξακολουθούν να επενδύουν σε νέα έργα ορυκτών καυσίμων.
Σχόλιο
Έδειξε ότι η κλιματική κρίση συνδέεται άμεσα με τα οικοσυστήματα, ιδιαίτερα τα δάση που λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητές διοξειδίου του άνθρακα.
Η επόμενη Διάσκεψη: 2026 – Αττάλεια, Τουρκία (COP31)
Η επόμενη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας τον Νοέμβριο του 2026.
Προσδοκίες
– Ενίσχυση της εφαρμογής της Συμφωνίας των Παρισίων.
– Νέα σχέδια για πιο φιλόδοξες μειώσεις εκπομπών έως το 2030.
– Μεγαλύτερη κινητοποίηση κεφαλαίων για την ενεργειακή μετάβαση.
– Σύνδεση της κλιματικής πολιτικής με την οικονομία και τις επενδύσεις.
Προκλήσεις
– Οι εκπομπές παγκοσμίως παραμένουν υψηλές.
– Η γεωπολιτική ένταση και οι οικονομικές κρίσεις δυσκολεύουν τη συνεργασία.
– Η ανάγκη μετάβασης από τις διακηρύξεις στην πραγματική εφαρμογή.
Συνολικό συμπέρασμα (1995–2025)
Τριάντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη διάσκεψη στο Βερολίνο, οι COP έχουν δημιουργήσει το βασικό διεθνές πλαίσιο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Μέσα από αυτές προέκυψαν ιστορικές συμφωνίες, όπως το Πρωτόκολλο του Κιότο και η Συμφωνία των Παρισίων, ενώ ενισχύθηκε η παγκόσμια συνεργασία.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η απόσταση μεταξύ δεσμεύσεων και πραγματικής εφαρμογής.
Παρά τις συνεχείς διασκέψεις, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν έχουν μειωθεί όσο απαιτεί η επιστήμη.
Το μέλλον των διασκέψεων για το κλίμα θα κριθεί από το αν οι κυβερνήσεις μπορέσουν να μετατρέψουν τις συμφωνίες σε συγκεκριμένες πολιτικές, τεχνολογικές αλλαγές και οικονομικές επενδύσεις, ώστε να διατηρηθεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας σε βιώσιμα επίπεδα για τον πλανήτη και τις επόμενες γενιές…
Σεραφείμ Κερασιώτης
Μαθηματικός, επίτιμος πρόεδρος ΟΛΤΕΕ
